مصطفى النوراني الاردبيلي

42

دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )

مىبرد . « 4 » شاهتره ايران ، مخلوطى از گياهان فوق و گونه‌هاى مختلف ديگر است و چون بعضى از آنها بخصوص F . vaillantil Loisel كه گلهاى ارغوانى مشخص و طعمى تلخ دارد ، فاقد اثر درمانى مىباشند . از اين نظر در مصرف شاهتره ، براى آن كه خواص درمانى مفيد آن ظاهر گردد بايد توجه شود كه با نمونه‌هاى كم خاصيت مخلوط نگردد . در نواحى شمال ايران ، از گياه اخير نيز به‌عنوان معرّق و تصفيه كننده خون استفاده مىشود . جمع‌آورى شاهتره از ارديبهشت تا مهر ماه كه گياه داراى گل و برگ است ، صورت مىگيرد . براى خشك كردن ، آنها را بر روى پارچه‌اى مىگسترانند يا بر روى سيم‌هاى نازك آهنى به حالت آويخته جاى مىدهند و در جريان هوا يا گرماى خورشيد خشك كرده سپس در ظروف سر بسته نگهدارى مىكنند ، اين گياه در گرگان ، نيشابور ، شيروان و رودبار مىرويد . « 1 » اين گياهى است علفى و داراى ساقه نسبتا قوى است . برگهاى كم و بيش سبز ، غبارآلود و منقسم به بريدگيهاى نازك و باريك و كوتاه دارد . گلهاى آن به رنگ سفيد ، بندرت صورتى ، مجتمع به‌صورت خوشه‌هاى كوتاه و ميوه‌اش مدوّر ، بيضوى و به قطر 2 ميلىمتر مىباشد . در نواحى مرطوب و كنار جريانهاى آب غالب نواحى ايران ، افغانستان و به طور كلى برخى نواحى جنوبى آسيا و هيماليا مىرويد . به فارسى « شاهتره » و در كُتُب طبّ سنّتى با نامهاى : شاهتره ، بقلة الملك و شاهترج نام برده مىشود و به هندى پيت پاپارا گويند . يك روز در ميان يك فنجان و در يك دوره تابستانى به مدت هشت روز و هر روز قبل از هر وعده غذايى ، يك فنجان است . « 2 » نوع سبز و تلخ مزه‌اش خوب است . مزاج آن در اوّل سرد و در دوم خشك است .

--> ( 4 ) - گياهان دارويى ، دكتر على زرگرى ، ج 1 ، ص 169 . ( 1 ) - همان ، ج 1 ، ص 173 . ( 2 ) - صد گياه و هزار درمان ، ص 209 .